« إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ » « 1 » بر ماست كه آن را جمع كنيم و بخوانيم . علامه طباطبايى در تفسير اين آيه مىفرمايد : قرآن در اينجا مصدر است مانند فرقان و رجحان ، و ضمير در جمعه و قرآنه هر دو به وحى بر مىگردد و معنا اين مىشود : لا تعجل به اذ علينا ان نجمع ما نوحيه اليك بضم بعض اجزائه الى بعض و قرائته عليك . « 2 » در كتاب‌هاى علوم قرآن اين كلمه به معانى مختلفى به كار رفته است . كلمه جمع در بحث تاريخ قرآن در كنار قرائت ، حفظ ، تدوين و تأليف و يكى كردن قرائت‌ها استعمال شده است ، كه در اينجا به نمونه‌اى از معانى و اقوال در مسأله اشاره مىكنيم : 1 - جمع قرآن به معناى حفظ آيه‌ها و سوره‌ها در ذهن به كار رفته است . سيوطى ( م 911 ه ) مىگويد مراد از اينكه قرآن را جمع كرد ، اين است كه قرآن را حفظ كرد « 3 » . زمخشرى در تفسير آيه بالا همين معنا را برگزيده و مىگويد : ان علينا جمعه فى صدرك و اثبات قرائته فى لسانك « 4 » . همين معنا را فخر رازى در ذيل آيه ترجيح مىدهد « 5 » . قسطلانى ( م 923 ) در مناقب از زيد بن ثابت به عنوان كسى كه ( جمع القرآن ) تلاش براى نگهدارى قرآن مىكرد « 6 » ، ياد كرده است .

--> ( 1 ) سورهء قيامت / 17 . ( 2 ) طباطبايى ، محمد حسين ، الميزان ، ج 20 / 109 ، بيروت . در مورد وحى شتاب مكن زيرا بر ماست كه آن چه را بر تو وحى كرده‌ايم گردآورى نماييم به ضميمه برخى از اجزا نسبت به اجزاى ديگر . ( 3 ) الاتقان ، ج 1 / 205 . ( 4 ) زمخشرى ، الكشاف ، ج 4 / 661 ، قم ، ادب الحوزه . ( 5 ) مفاتيح الغيب ، تفسير الكبير ، ج 30 / 224 ، معناه : علينا جمعه فى صدرك و حفظك . ( 6 ) راميار ، محمود ، تاريخ قرآن / 212 . تهران ، امير كبير ، چاپ دوم .